Праца каталізатара
У аўтамабілі каталізатарам называюцца керамічныя часціцы, пакрытыя высакароднымі металамі - плацінай і родзіем, змешчаныя ў спецыяльную ёмістасць. Выхлапныя газы, праходзячы праз гэтую ёмістасць, абцякаюць часціцы, якія маюць вельмі вялікую сумарную актыўную паверхню. Агульная колькасць высакародных металаў, якія змяшчаюцца ў каталізатары, складае 2-3 грама. Дзякуючы трохступеністага каталізатара атрымоўваецца пазбавіцца ад такіх шкодных рэчываў як СА, СН і CNx.
СА і СН, акісляючыся кіслародам, ператвараюцца ў бясшкодны вуглякіслы газ CO₂.
Для абясшкоджвання NOx прымяняецца хімічная рэакцыя, з дапамогай якой адымаецца кісларод. Пры гэтым утвараецца азот (N₂) і CO₂. Абодва рэчывы бясшкодныя.
Каталізатар працуе толькі пры пэўных умовах. Для гэтага павінны быць пэўныя суадносіны паліва і паветра. Найбольшая цяжкасць складаецца ў тым, каб пры змене ўмоў эксплуатацыі падтрымліваць гэтую прапорцыю сталай. Гэта і з'яўляецца задачай лямбда-рэгулявання.
Каталізатар можа працаваць толькі пры дасягненні тэмпературы 300°C. Гэта звычайна дасягаецца праз 25-28 секунд, але ва ўмовах гарадскога руху можа спатрэбіцца да трох хвілін часу. З іншага боку, каталізатар вельмі адчувальны да перагрэву. Пры тэмпературы 900°C яго эфектыўнасць рэзка зніжаецца. Пры тэмпературы 1200°C ён можа разбурыцца.
Увага: Пры наяўнасці каталізатара неабходны неэтыляваны бензін. Пры ўжыванні этыляванага бензіну пасля 2-3 заправак каталізатар перастае дзейнічаць.
Рэжым працы пры наяўнасці каталізатара
Пры эксплуатацыі аўтамабіля з каталізатарам асабліва небяспечныя рэшткі незгарэлай сумесі, якія могуць загарацца ўсярэдзіне гарачага каталізатара, і тэмпература можа перавысіць крытычную. У выніку каталізатар можа часткова расплавіцца і перастаць функцыянаваць.
Таму:
- Скочванне, рух з прымусовым халастым ходам і буксіроўка аўтамабіля ажыццяўляюцца без праблем, калі стартар з-за разраджанай акумулятарнай батарэі не можа завесці рухавік.
- Запуск рухавіка з "штурхача" недапушчальны, паколькі пры гэтым у сістэму выпуску пападае вялікая колькасць незгарэлага паліва, што можа прывесці да пашкоджання ўсё яшчэ гарачага каталізатара.
- Калі з'яўляюцца перабоі ў запальванні, якія могуць паказваць на яго няспраўнасць, неабходна прымяняць тэрміновыя меры. Пры далейшым руху варта пазбягаць высокіх абарачэнняў.
- Невялікія колькасці незгарэлай сумесі не ўяўляюць небяспекі, асабліва пры трапленні ў халодны каталізатар.
- Перагрэў каталізатара не можа ўзнікнуць пры працяглым руху з "поўным газам", паколькі пры гэтым рэжыме каталізатар астуджаецца.
Акрамя таго:
- У летнюю спякоту пасля шматдзённай засухі не варта ставіць аўтамабіль па-над сухой травой. Пры неспрыяльных умовах можа адбыцца ўзгаранне пад аўтамабілем.
- Пры ўсталёўцы абароны пад дном нельга дапушчаць яе дотыку каталізатара ці цеплаахоўных шчыткоў.
- Час ад часу, падпёршы аўтамабіль, правярайце, ці не пашкоджаныя, і не страчаныя пі цеплаахоўныя шчыткі.
Што яшчэ карысна ведаць:
- Высокі выдатак алею бясшкодны для каталізатара. Паколькі алей складаецца ў асноўным з тых жа элементаў, што і бензін. Згарэлы алей дэзактывуецца каталізатарам гэтак жа, як і згарэлае паліва.
- Асадкі, якія дадаюцца ў паліва і маторнае масла, не шкодзяць каталізатару.
- Дэфекты каталізатара або лямбда-зонда выяўляюцца толькі пры правільна праведзеным тэсціраванні выхлапных газаў. Каталізатар, пашкоджаны высокай тэмпературай, можна вызначыць па груку, паколькі керамічны напаўняльнік пры частковым расплаўленні абсыпаецца і пачынае катацца ўсярэдзіне металічнай ёмістасці.